Telegraaf

25 september 2009

door Thiemo Wind

Wagner werkt verslavend

Ed Spanjaard dirigeert de 'Ring' in Enschede

De Nationale Reisopera begint een reusachtig project dat zich de komende jaren alleen in Enschede zal afspelen: de Ring des Nibelungen van Richard Wagner, compleet. Antony McDonald regisseert, Ed Spanjaard heeft de muzikale leiding. „Ik voel me hier volmaakt

gelukkig", glimt de dirigent. „Hoe vaak zegt een mens zoiets in zijn leven? Bijna nooit,

De komende weken staat de vooravond op het programma, Das Rheingold. Daarna komt elk seizoen een volgend deel aan de beurt, totdat het vierluik in het Wagnerjaar 2013 als volledige cyclus ten tonele zal worden gevoerd. „Wagner werkt verslavend", wist Spanjaard (60) al vanaf zijn jonge jaren. In Enschede wordt de passie er alleen maar groter op. „Er zit een diepe laag in dit epos die me enorm beweegt, nu nog meer dan vroeger." En: „Ik kan hier hard werken onder optimale omstandigheden."

Hij houdt de nieuwste uitgave van de partituur omhoog. „Die is geweldig, omdat becommentarieerd staat wat Wagner zelf tijdens repetities bij verschillende passages heeft opgemerkt. Bijvoorbeeld: 'Geen aria van maken!' Deze editie heet de oertekst te zijn. Maar

weet je dat Wagners originele manuscript niet meer bestaat? Dat is in 1939 aan de Führer cadeau gedaan voor zijn vijftigste verjaardag. Verdwenen."

Officieel dirigeerde Spanjaard tot op heden alleen Der fliegende Holländer, maar op zijn pad is hij Wagner zo vaak tegengekomen, dat hij als een groot expert geldt. Hij begon als repetitor aan het Londense operahuis Covent Garden. „Het eerste wat ik er deed, was een Tannhäuser souffleren. Jessye Norman maakte toen haar Europese debuut." In Salzburg assisteerde hij Karajan bij Parsifal. Dat was in 1981. Twee jaar later mocht hij Georg Solti assisteren toen deze voor de eerste en enige keer in Bayreuth dirigeerde. Het was de Ring.

„Richard Strauss had als oude man aan de jonge Solti de volgende tip gegeven: laat je assistent in een onbekende akoestiek altijd een tijdje dirigeren, zodat je zelf vanuit de zaal de klankverhoudingen kunt beoordelen. Solti heeft me dus vier of vijf keer gevraagd een

hele scène te doen. De eerste keer dat Hildegard Behrens als Brunnhilde de slotscène uit Gotterdämmerung zong in Bayreuth, was met mij als dirigent. Waanzinnig."

Vraag Spanjaard niet van wie hij wat heeft geleerd. Maar een ding weet hij wel: „Het zijn beleggingen geweest die zich nu terugverdienen. Ik merk bijvoorbeeld dat ik de tekst vrijwel uit het hoofd ken. Dat hechte verbond tussen muziek en tekst ervaar ik nu nog sterker dan voorheen. En ik ken de valkuilen. Das Rheingold is een gevaarlijk stuk. De krachtige episodes klinken sidderend geweldig, die krijg je cadeau. Maar daartussen zit betrekkelijk veel recitatief-achtige muziek waar de spanning gemakkelijk uit weg kan lopen."

„Het nieuwe theater in Enschede is voortreffelijk. Ik ben Guus Mostart, de intendant van de Reisopera, zeer erkentelijk dat hij zo'n grote orkestbak heeft afgedwongen. Ook akoestisch is het verdomd goed gedaan. Het geluid draagt mooi, je hoeft hier nooit te forceren. Ik wil dat de klank warm is, maar ook transparant. Deze zaal heeft die kwaliteiten te bieden.

De samenwerking met het Orkest van het Oosten, ook al zo plezierig. „Met deze musici heb ik altijd al fijn kunnen werken. Ze willen alles voor me doen, zodat we eruit kunnen halen wat erin zit. Voor de meeste orkesten waar ik Wagner dirigeerde, was het routine. Dat heeft ook een nadeel. Hier kan ik de muziek rustig naar eigen inzichten vormgeven, zonder dat de musici reageren met: dat hebben we twintig jaar anders gedaan."

Voordat Spanjaard met het orkest aan de slag ging, heeft hij uitgebreid met de zangers gewerkt en ook alle regierepetities bijgewoond. „Telkens als ik iets voorbij zag komen wat

naar mijn gevoel niet in overeenstemming was met de muziek, heb ik dat kunnen zeggen. De regisseur Antony McDonald luisterde er met open oren naar. We vormen een team, absoluut. Ik ben niet iemand die het conflict nodig heeft om te gedijen, en dat geldt voor Antony ook. Wat ik nodig heb, is engagement, concentratie, professionaliteit en een goed grondkapitaal. Weten waar je mee bezig bent."

Terwijl iedereen zich nu focust op Das Rheingold, werkt het productieteam al hard aan het vervolg. ,,We hebben inmiddels tien Siegfried-audities gehad", zegt Spanjaard opgewekt. „Dat is toch de meest problematische rol, omdat heldentenoren bijna niet meer bestaan. Ik denk dat we 'm nu bij de staart hebben. Maar volgende week hebben we nog een auditie. We gaan niet over een nacht ijs