• 
• 

Giuseppe Verdi (1813-1901)

Un ballo in maschera

Na de triomf van La traviata verstreken zes jaar en al die tijd bleef een nieuw succes voor Giuseppe Verdi uit. De geslaagde Romeinse première van Un ballo in maschera kwam dan ook als geroepen en dat ondanks het feit dat dit geniale werk niet eens in zijn oorspronkelijke gedaante kon worden opgevoerd en ook de locatie van de wereldpremière moest worden gewijzigd. De censuur verhinderde namelijk een opvoering van de nieuwe opera in Napels. In de eerste versie van de opera hielden Verdi en zijn librettist Antonio Somma zich vrij nauwgezet aan de verhaallijn van het succesvolle stuk van Eugène Scribe over de moordaanslag op koning Gustav III van Zweden, dat al eerder door Daniël-Esprit Auber op muziek was gezet.

In 1792 vermoordde graaf Anckarström tijdens een hofbal in Stockholm de despotische vorst op weinig verheffende wijze: hij schoot hem in zijn rug met een pistool geladen met hagel en spijkers. Een koningsmoord op het toneel kon de censuur van het door het huis Bourbon geregeerde Italiaanse koninkrijk Napels natuurlijk niet goedkeuren en al helemaal niet na de recente moordaanslag op de Franse keizer Napoleon III.

Verdi was er, na lang beraad, mee akkoord gegaan de handeling te verplaatsen naar een andere tijd en een andere omgeving, maar toen hij het nieuwe, goedgekeurde libretto van zijn opera van de censuur terugkreeg was hij ontzet over de povere kwaliteit ervan. Zelfs het hoogtepunt van de opera, het gemaskerde bal, was verwijderd. Verdi was woedend en trok zijn werk terug ondanks het feit dat de opera van Napels hem dreigde met vervolging wegens contractbreuk. Ook in Rome moest Verdi toegeven aan de eisen van de censuur en de handeling in het zeventiende-eeuwse Boston laten afspelen.

Un ballo in maschera voegt aan de rijke muzikale wereld van het populaire trio La traviata, Rigoletto en Il trovatore een geniale psychologische diepgang toe.

De dramatische bestanddelen en het aandeel van het orkest zijn verfijnder en nauwer met elkaar verweven. Grootser dan voorheen ontvouwen de ontzagwekkende koorfinales zich in deze opera. Bovendien verschijnen er nieuwe, aan de elegante Franse opera ontleende elementen in dit meesterwerk. De gelaagde en rijke orkestratie – die de gezongen melodie overigens nooit overstemt – kondigt Verdi’s geniale late operastijl al aan.