Trouw
20 september 2008
door Peter van der Lint

Chinese sopraan Ai-Lan Zhu is perfect Japans kindvrouwtje

De ingrediënten die Puccini zo vernuftig in zijn opera Madama Butterfly verstopte, en waaruit hij ze vervolgens naar believen geheel geïsoleerd of subtiel gemengd naar boven haalt, zijn van zo'n kwaliteit, dat ze iedere keer weer perfect hun emotioneel verwoestende werk doen. Goedkoop, of sentimenteel noemen sommigen dat, maar welbeschouwd is het onbetaalbaar en alleen een theatraal genie als Puccini wist dat in meesterlijke muziek om te zetten.

Dat werd weer eens duidelijk in de herneming van de Butterfly-productie die De Nationale Reisopera in 2004 voor het eerst op de planken zette. Donderdag in de Amsterdamse Stadsschouwburg werd de aanvankelijk onrustige zaal stiller en stiller, tot die stilte haast ondraaglijk werd toen Butterfly haar kindje een verrekijker in de handen gaf om naar zijn nieuwe land te turen en zij zelf het mes aan de keel zette. Aan de vele roodomrande ogen bij de garderobes was te zien dat Puccini het alweer voor elkaar had gekregen en eigenlijk is dat na de tweede première in Brescia (1904) - de wereldpremiere in de Milanese Scala was een door tegenstanders georkestreerd fiasco -altijd zo geweest.

Het succes van de formule - een knelband rondom het hart die steeds strakker wordt aangetrokken - is overigens wel sterk afhankelijk van de zangeres die de titelrol zingt. Hier was dat, net als vier jaar geleden, de Chinese sopraan Ai-Lan Zhu en opnieuw liet zij aan het slot een verpletterende indruk achter. Zhu's stem klonk niet meer zo soepel en puur als vier jaar terug, maar nog steeds wist zij op de momenten dat het er op aan komt, strot en lijf een weergaloze energie mee te geven.

Zhu moet bijna de hele avond op het toneel staan en degradeert daarmee als vanzelf de anderen tot randfiguren. Die zijn hier wel mooi ingevuld door Michael Kraus (consul Sharpless) en Ethna Robinson (Suzuki). De Amerikaanse luitenant Pinkerton met zijn walgelijke westerse superioriteitsgevoel werd helaas niet al te best gezongen door Paul Charles Clarke. De clash of cultures die Puccini in zijn opera stopte, is hier weer voelbaar, omdat de regisseurs delen uit de onfortuinlijke eerste versie mooi in ere herstelden.

Het niveau dat dirigent Alexander Liebreich in 2004 haalde, daar komt Alexander Polianichko nauwelijks aan toe. Het Gelders Orkest speelt behoorlijk onder zijn leiding, maar echt meeslepend wordt het nergens. En toch blijft Puccini overeind.

Peter van der Lint