Trouw 07-02-2005

Door Sandra Kooke

Peter Grimes wint het van de griep

Er heerst griep. En hoe! De première van Peter Grimes, de nieuwe voorstelling van de Nationale Reisopera, werd zwaar overschaduwd door kuchend publiek. Erger nog was het ontbreken van hoofdrolspeelster Rita Cullis, die op de dag van de première door de griep werd getroffen. Razendsnel werd de Engelse sopraan Judith Howarth ingevlogen, die vanaf de zijkant van het podium vanachter een lessenaar de rol zong. Regisseur Monique Wagemakers nam de rol van Ellen Orford op het podium voor haar rekening. Dankzij de muzikale en scenische kracht van deze voorstelling kostte het nauwelijks moeite om deze noodgreep te vergeten. Al direct na de eerste sea interlude was ik aan de oplossing gewend en kon ik genieten van de prachtige muziek en beelden.

Benjamin Britten schreef met Peter Grimes een werk dat dicht tegen zijn eigen ervaringen aan lag. De visser Grimes is een vreemde eend in de bijt van het besloten vissersdorp. Net als de homoseksuele Britten wordt hij gewantrouwd door de bevolking, zeker nadat een leerjongen onder onduidelijke omstandigheden in de boot van Grimes de dood vindt. De lerares Ellen Orford staat aan zijn kant, bij de overige bewoners roept hij slechts angst en minachting op. Maar in Peter Grimes is de visser niet alleen een slachtoffer van een bekrompen dorpsgemeenschap. Aan hem kleeft ook een fout randje. Hij is ruw, bot en gesloten. Welke geheimen hij verbergt, is onzeker; een geheel schoon geweten heeft hij niet.

Britten hield van dit soort mysterieuze verhalen, die in het midden laten wie of wat goed of fout is. In de muziek is die vage atmosfeer van geheimzinnigheid sterk aanwezig. Bijvoorbeeld in de eerste Sea Interlude, die door het publiek werd opgevat als hoest interlude, waar je lekker ongeremd doorheen kon blaffen. In de ruime akoestiek van het Apeldoornse Orpheus - wat een verademing vergeleken bij de naargeestige klank van de Enschede schouwburg waar de meeste premières van de Reisopera zijn - is het niet gemakkelijk om zacht en mysterieus te spelen. Alles klinkt al snel luid en direct. Desalniettemin wist dirigent Kenneth Montgomery het orkest Holland Symfonia tot prachtig gedifferentieerd spel te brengen. Hij maakte er een stormachtige Peter Grimes van: krachtig en energiek. Maar tegen het einde, als het noodlot toeslaat en er weer een kind bij Grimes doodgaat, weet hij toch ook een zachte, onheilspellende klank uit het orkest te halen.

De realistische regie van Monique Wagemakers maakt in deze reprise net zoveel indruk als vier jaar geleden. De massascènes zijn inventief vormgegeven en de verschillende typetjes komen er behoorlijk goed uit. Het is alleen jammer dat Tom Randle als Grimes iets te mooi en beschaafd klinkt. Pas ver in de opera wordt hij in plaats van alleen slachtoffer een gevaarlijk en dubbelzinnig personage. Dat neemt niet weg dat hij schitterend zingt, wat ook gezegd kan worden van de rest van de cast, inclusief koor én Judith Howarth. die zich verbazingwekkend makkelijk voegde in het duet met Grimes en het vrouwen kwartet.