Giuseppe Verdi

Luisa Miller

Melodramma tragico in tre atti
Op tekst van Salvatore Cammarano, naar Kabale und Liebe van Friedrich Schiller (1849)

‘De zang neemt voortdurend de belangrijkste plaats in. Hierin onthullen de personages hun gevoelens, in en met de zang ontstaan ook de utopistische wensdromen van menselijk geluk die in de wereld van de Italiaanse opera zo kenmerkend zijn. In Luisa Miller is dat nergens mooier en aangrijpender uitgewerkt dan in het slotterzet waarin de tijd voor één ogenblik stil lijkt te staan, alsof de muziek zwijgend steeds weer terug wil keren naar haar uitgangspunt, het moment vast wil houden en het in het ogenblik van het sterven gevonden geluk nooit wil laten eindigen...’ (Leo Karl Gerhartz)

Verdi’s derde opera, naar een toneelstuk van Friedrich Schiller, markeert in zijn oeuvre het begin van het volmaakte meesterschap. De concentratie op de gevoelens van het individu en de gevoelens van medeleven tussen de verschillende personages zijn hier doeltreffend uitgewerkt, evenals de extatische verheerlijking van het gelukzalige ogenblik van het sterven. De voor Verdi zo belangrijke thema’s zelfzuchtigheid en machtsbewustzijn zijn aanwezig in een tegelijkertijd levensechte als ook gestileerde vorm.

Tenslotte ontbreekt ook hier de bij deze componist steeds weer terugkerende vader-dochter-relatie niet. Boven alles staat de lijdende vrouw in het dramaturgische centrum. De alles bepalende factoren in Luisa’s tragedie zijn de kerk, haar vader en haar onmetelijke liefde. De gevoelens van liefde zorgen ervoor dat zij van een naïef, provinciaals meisje uitgroeit tot een door tegenstrijdige hartstochten gekwelde vrouw die uiteindelijk verlossing in de dood vindt.

We komen Luisa Miller voor het eerst tegen in een brief die de componist in1846 aan de Napolitaanse librettist Salvatore Cammarano schreef. Verdi maakte de schrijver attent op een onderwerp voor een opera die door het Teatro San Carlo van Napels besteld was. ‘Schillers Kabale und Liebe is een fantastisch drama dat heel goed werkt in het theater en vol hartstocht zit!’ Het boeiende spel der intriges bleek echter meer dan zomaar een tragisch drama te zijn omdat het in deze opera gecombineerd wordt met de zelfoverschatting van de verliefden die geen acht slaan op standsverschillen en conventies.

Met de compositie van Luisa Miller begaf de hartstochtelijk patriottistische Verdi zich radicaal op een ander terrein. Nog maar kort te voren had hij La battaglia di Legnano voltooid, een opera die de volmaakte artistieke tegenhanger bleek te zijn van de onlusten die gedurende 1848-1849 in heel Europa plaatsvonden.

Voor zijn volgende politieke pamflet had Verdi L’Assedio di Firenze in gedachten maar het theater in Napels wilde er niets van weten. Nauwgezet en onaangedaan door alle protesten van Verdi vormde Cammarano de politiek licht ontvlambare materie om tot een traditionele Napolitaanse opera. Hij hulde de bijtende maatschappijkritiek in de Tiroler klederdracht van Schillers burgerlijke drama dat, doordat het schijnbaar de sfeer ademt van onschuld, aanvankelijk volledig misplaatst leek bij Verdi’s gloeiende muzikale taal. Door concentratie op de diep menselijke gevoelens wist Verdi echter door te dringen tot het innerlijk van de mens.

Luisa Miller werd op 8 december 1849 in Napels opgevoerd en door het publiek en de critici met gemengde gevoelens ontvangen. Weldra erkende men de buitengewone kwaliteiten van het werk en sprak men van het begin van Verdi’s ‘seconda maniera’. Deze constatering, die ook door musicologen uit onze tijd onderschreven wordt, toont aan hoeveel tijdgenoten van de componist Luisa Miller inderdaad zagen als iets dat tot dan toe nog nooit te horen was geweest.