21 april 2011

NRC

6 april 2011

Door Floris Don

Een 'Johannes' vol beweging

Het werd tijd: als eerste professionele gezelschap in

Nederland presenteert de Nationale Reisopera een geënsceneerde versie van Bachs Johannes Passion. Dat vooruitzicht leidde direct tot boze reacties, maar eigenlijk is de 'heilige' passiemuziek van Bach altijd in beweging, of het nu gaat om de dynamische uitvoeringspraktijk of nieuwe vertalingen.

Bovendien zal de respectvolle regie van Dale Duesing, die ook als bariton de materie van binnenuit kent, weinig controverse oproepen. Johannes (een kwetsbare Robert Burt) werkt in

een sober archief omringd door dikke boeken aan zijn evangelie. Al vertellende raakt hij steeds emotioneler betrokken, en hij legt na de kruisdood zijn hoofd in de schoot van Maria.

Een letterlijke uitbeelding van zijn betoog blijft gelukkig achterwege. Geen afgehakt oor of geselende soldaten. De drie kruizen van Golgotha zijn gestileerde palen waar Jezus gewoon naast blijft staan. Badend in het licht verlaat hij de scène. De koralen worden gezongen door twee koortjes aan weerzijde van het toneel, een kerkelijke opstelling indachtig.

Des te dynamischer is het koor dat aan de handeling deelneemt. Angst en wraakzucht waait door de massa, die de laffe Pilatus dwingt tot een doodvonnis. Winst wordt behaald in het

aanschouwelijk maken van dergelijke groepsprocessen, de bevlogen Holland Baroque Society en dirigent Raphael Pichon gooien olie op het vuur.

Het eindigt in liefdevolle tolerantie. Maar de enscenering bevestigt ook de koninklijke statuur die Johannes aan Jezus toebedeelde en waarmee je je moeilijk identificeert. Bariton Quirijn

de Lang oogt als Verlosser trefzeker en ongenaakbaar. Zijn sterven verwelkomt hij met een gelukzalig triomferende blik. Misschien is de, weliswaar minder flitsende, Matthäus Passion met zijn twijfelende Christus toch nog geschikter voor het theater: 'Mijn God, waarom

heeft u mij verlaten?' - dat is pas opera.