Financieel Dagblad

13 december 2008

door Jurjen Vis

De afrekening van de keizerin

Hôtel de Pékin herbergt een travestieversie van Queen Victoria, sierlijke dans en frisse muziek

Hôtel de Pékin, de nieuwe opera van Willem Jeths, dankt zijn succes voor een deel aan de Aziatische figuranten en dansers die erin meespelen. Behalve het koor van de Reisopera, dat alleen in de slotscène op het podium verschijnt, zien we aan het werk koor, dansers en musici van de Jiangsu Performing Arts Group uit de Oost-Chinese stad Nanjing. Dit is dus geen werk van de grimeur, dit is echt! Er wordt met mooie, jonge lijven heel sierlijk gedanst, en handen en vingers bewegen zo vaardig als alleen Aziaten' dat kunnen. Ook de verplaatsingen in groepsverband zien er supergedisciplineerd uit.

Het verhaal gaat over Cixi (1835-1908), de laatste keizerin van China, die zich op haar sterfbed rekenschap geeft van haar verleden en zich vermengt met haar al dan niet verre voorgangcrs. Het is een grimmige geschiedenis, niet eenvoudig, met veel geweld en afrekeningen, tot het einde toe.

Jeths is niet bang uitgevallen en positioneert zijn muziek met durf en vaart. Hij is bovendien een uitstekend instrumentator en lijkt, ondanks zijn 49 jaren,precies te weten waar Abraham de mosterd haalt. Hij schrijft ook mooi vocaal, zowel voor solisten als voor koor. Zijn muziek is enerzijds fris, wild en lawaaierig — er gebeurt werkelijk van alles en ook tegelijkertijd—maar anderzijds ten diepste onbeweeglijk. Melodisch gezien gebeurt er uiteindelijk niet heel veel en blijven de frases cirkelen rondom een rondtoon.

Voortdurend zijn er boven- en onderwisseltonen en is er de magneetwerking van een oersterk zuigende tonica. Dat statische karakter wordt versterkt door de pentatoniek, de Chinese toonladder, die hier en daar opduikt. De apotheose aan het einde, waar alles en

iedereen uitkomt op een krachtig unisono, is geheel in stijl.

Ongetwijfeld heeft Jeths dit laatste effect afgekeken van Francois d'Assise van Messiaen, waar hetzelfde gebeurt. Het zij zo, het is sterk en effectvol. Hier en daar ontwaart men ook andere allusies, zoals akkoordblokken met een klank zoals alleen Stravinsky die kan schrijven, maar ook naar passages uit diens Sacre du Printemps en Strauss' Rosenkavalier. Het is gelukkig niet zo letterlijk en de gelijkenissen zijn vooral op het niveau van de instrumentatie, ritmiek en melodische beweging.

De muziek van Jeths mag dan statisch zijn, ze is niet bloedeloos en ook niet zo chagrijnig als de voortbrengselen van veel andere Nederlandse tijd- en generatiegenoten. Daarin staat Jeths schouder aan schouder met Micha Hamel, vooral met diens tragische operette Snow White die vorig jaar in première ging bij de Reisopera.

Hilarisch is het optreden van Queen Victoria(1819-1901). Bij haar introductie gaan 'God save the Queen' en bigbandklanken moeiteloos over in de vlooienmars (pentatoniek!). De koningin ontpopt zich als een vreeswekkende veilingmeester die met vaart en geweld allerlei Chinese kunst afhamert. De boodschap van het libretto is duidelijk: het Westen doet zich te goed aan het Oosten en toont weinig respect.

Victoria is overigens een knappe travestierol van de Engelse tenor Robert Burt. Dat kroontje op dat grijze knotje en die zwarte jurk — het is helemaal echt. En toen de koningin de schaamte voorbij was: het enorme lijf met die gigantische blote schouderpartij en die onderbroek met de Union Jack.

Het geeft te denken dat de zaal maar half was gevuld. Wat moeten we met al die nieuwe Nederlandse opera's, en wat is in het bijzonder de toekomst van Jeths' eersteling? Een cd- of video-opname en dan een nette begrafenis in het Pantheon van de Nederlandse muziek? Jeths verdient beter. Evenals Snow White is Hôtel de Pékin in het Engels geschreven, internationaal van karakter, en zou daarmee in ieder geval de hele Engelssprekende wereld kunnen bedienen. Queen Victoria zou het aardig doen aan de overzijde van de Noordzee.

Waarom niet beide opera's aanbieden als 'package deal' in een Nederlandse week waarin ook muziek klinkt van onze eigen jonge honden?